ලංකාවේ අධ්‍යාපනය සහ පාවුලෝ ෆ්රෙයිරේ ගේ අධ්‍යාපනයේ බැංකුකරණ ක්‍රමය

~ අනුශ්කා කහඳගමගේ, ඔටාගෝ විශ්වවිද්‍යාලය

සමාජයක දිශානතිය තීරණය කරන්නේ එම සමාජයේ අධ්‍යාපනයයි. අධ්‍යාපනය මිලිටරිකරණයට සහ වාණිජකරණය ට බඳුන්වෙමින් පවතින වර්තමාන ලංකාව තුළ අධ්‍යාපනය පිළිබඳ සංවාදවල විශේෂ වැදගත්කමක් ඇත. වර්තමාන ලංකාවේ පවතින  අර්බුධකාරී තත්ත්වය දෙස බැලූ විට පෙනී යන්නේ, අධ්‍යාපන ක්‍රමය විසින් එහි කාර්ය භාරය නිසියාකාරව ඉටුකර නොමැති බවකි. එමෙන්ම යුද්ධ, විවිධ අවස්ථාවල ඇතිවූ අතිශය විනාශකාරී ප්‍රචණ්ඩත්ව සහ ඒවාට ප්‍රතිචාර ලෙස රාජ්‍ය විසින් සිදුකරන ලද මර්දනය කිරීම් මෙන්ම මිනිස් ඝාතනද අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ පවතින දුර්වලතාවලින් වියුක්ත ඒවා නොවෙයි. ඒවාට විසඳුම් සොයනවා වෙනුවට, වර්තමාන රජය සිදු කරන්නේ ප්‍රශ්නය හඳුනා නොගෙන, වෙළඳපොල විසින් ලබා දෙන්නාවූ පටු සහ හුදු ලාභය පමණක් ඉලක්ක කරගත් අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ කිසිඳු වග විභාගයකින් තොරව හඳුන්වා දීමයි. එවැනි ව්‍යාකූල සහ අදූරදර්ශී අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්ති හරහා සිදුවන්නේ, ලංකා සමාජය මුහුණ දී තිබෙන අර්බුධකාරී තත්ත්වයෙන් එය මුදවා ගැනීමට වඩා, තව තවත් අර්බුධයට තල්ලුකර දැමීමයි. මෙවැනි පසුබිමක් තුළ, ලොව පිළිගත් අධ්‍යාපනඥයෙක් වූ පාවුලෝ ෆ්රෙයිරේ විසින් ඉදිරිපත්කරන ලද යම් සංකල්පවලට අදාළව ලංකාවේ අධ්‍යාපනය ගැන අදහස් කිහිපයක් ඉදිරිපත් කිරීම මේ කෙටි ලිපියේ අරමුණ වේ. ෆ්රෙයිරේ ගේ ප්‍රසිද්ධ කෘතියක් වන Pedagogy of the Oppressed  කෘතියේ එන එක වැදගත් සංකල්පයක් වන බැංකුකරණ සංකල්පය මෙම ලිපියේ න්‍යායාත්මක  පදනම වේ.

ඉතිහාසය

මෙම කෘතිය ලියනු ලැබුවේ 1968 දී පෘතුගීසි භාෂාවෙනි. එය 1970 දී ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය විය. පොතේ කතුවරයා පාවුලෝ ෆ්රෙයිරේ බ්‍රසීල ජාතිකයෙකි. ඔහු වයස 26 දී පමණ  ඊසාන දිග බ්‍රසීලයේ සාක්ෂරතාව නොමැති වැඩිහිටියන් සමඟ වැඩ කිරීමට පටන් ගත් අතර, එහිදී සවිඥානිකත්වය වෙනස් කිරීමේ  (conscientization) ක්‍රමවේදයක් සංවර්ධනය කරන ලදී. ඔහු 1964 දී  (ඒ වන විට ඔහු මැදි වියේ පසු විය) රෙසිෆා (Recife) විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉතිහාසය සහ දර්ශන අංශයේ මහාචාර්ය වරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. ඒ වකවානුවේදී ඔහු නිරක්ෂරතාව තුරන් කිරීම සඳහා විශාල පරිශ්‍රමයක් දැරුවේය. මෙය මහා පරිමාණ වැඩපිළිවෙලකි. මේ කාලයේදී මෙම නිරක්ෂරතාව තුරන් කිරීමේ වැඩසටහනට බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් රජයේ අනුග්‍රහය ලැබී ඇත. සාක්ෂරතාව සහ සවිඥානිකත්වය සම්බන්ධ කරමින් ඔහු තමන්ගේ වැඩ පිළිවෙල ක්‍රියාත්මක කළේය. ඒ අනුව ඔහු සාක්ෂරතාව ඇති කළේ දෛනික ජීවිතයේ උදාහරණ භාවිත කරමිනි. එනම්, ඔහු ඉගැන්වීම සිදුකළේ ශිෂ්‍යයන්ගේ වාග් කෝෂ භාවිත කරමිනි. උදාහරණ ලෙස ‘ආහාර’ යන වචනය වෙනුවට ‘කුසගින්න’ යන වචනය භාවිත කළේය. ‘කුසගින්න’ යන වචනය, ‘ආහාර’ යන වචනයට වඩා ශිෂ්‍යයින් ට වඩාත් සමීපය. නමුත් 1964 දී මිලිටරි කුමන්ත්‍රණයකින් බ්‍රසීලයේ  ආණ්ඩුව බිඳ වැටීමත් සමග තමුන්ගේ ඉගැන්වීමේ ක්‍රමවේදය හරහා විප්ලවීය මාවතක් විවර කරදෙනවා ය යන චෝදනාව මත ෆ්රෙයිරේ අත්අඩංගුවට පත් විය. පසුව ඔහු බොලිවියාව, චිලී සහ ස්විට්සර්ලන්තයට පිටිවහල් කෙරණ ලදී. 1979 දී දේශපාලනික සමාව මත නැවත බ්‍රසීලයට පැමිණි ඔහු 1997 දී ජීවිතයට සමුදුන්නේය.

පාවුලෝ ෆ්රෙයිරේ

පීඩකයා සහ පීඩිතයා ලෙස කොටස් දෙකක් හඳුනා ගන්නා ෆ්රෙයිරේ තර්ක කරන්නේ පීඩකයා විසින් නිර්මාණය කරන ව්‍යුහය මඟින් ‘පීඩිතයා’ සහ ‘පීඩකයා’ යන දෙදෙනාම අමානුෂික බවට (dehumanize) පත්කරන බවයි. ඒ අනුව පීඩිතයාට,  පීඩකයා සහ පීඩිතයා යන දෙදෙනාම වෙනුවෙන්  පීඩාකාරී සමාජ ව්‍යුහය ‘මානුෂීය’ බවට පත් කිරීමට සිදුවෙයි.

බැංකුකරණ සංකල්පය ග්‍රන්ථයේ ඇති වැදගත්ම සංකල්පයකි. ඒ අනුව ධනවාදී සමාජවල සාමාන්‍යයෙන් පවතින අධ්‍යාපනය බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයක් වන අතර, ඒ වෙනුවට ෆ්රෙයිරේ ප්‍රශ්න නැගීම මත නව අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් යෝජනා කළේය. බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය ආඛ්‍යානමය ලක්ෂණ සහිත බව ඔහු ප්‍රකාශ කළේය. සරලව කියන්නේ නම්, ධනවාදය විසින් ස්ථාපිත කර ඇති අධ්‍යාපනය කතන්දර කියන ආකාරයේ අධ්‍යාපනයකි. ගුරුවරයාගේ වගකීම කතන්දර කීම වන අතර, ශිෂ්‍යයාගේ වගකීම කතන්දර අසා සිටීමයි. ගුරුවරයා යථාව පිලිබඳ කතා කරන්නේ එය චල්‍යතාව රහිත, ස්ථිර එකක් ලෙසයි. එනම් මෙම ආඛ්‍යානවලට අනුව පවතින්නේ එක යථාර්ථයක් පමණි. ශිෂ්‍යයා යනු මේ ඒක යථාර්ථය දරාගන්නා භාජන වැනි ය.  ශිෂ්‍යයා ඒ කතාන්දර නැතහොත් දැනුම මතකයේ තබා ගන්නවා මෙන්ම පුනරුච්චාරණය කරයි. මෙවැනි අධ්‍යාපනයකින් සිදුවන්නේ, යමක් තැන්පත් කිරීම පමණක් බැවින් එය බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය ලෙස ඔහු හඳුන්වා දුන්නේය. 

සන්නිවේදනය සහ නිල නිවේදන නිකුත් කිරීම

බැංකුකරණ සංකල්පය තුළ ෆ්රෙයිරේ ‘කොමයුනිකේෂන්’ සහ ‘කොමයුනිකස්’ යන සංකල්ප දෙකක් ගැන අදහස් ඉදිරිපත් කළේය. කතුවරයාගේ තර්කය වන්නේ, අපගේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය තුළ සන්නිවේදනයකට  (communication) වඩා සිදුවන්නේ, කොමයුනිකස් නැතහොත් නිල නිවේදන නිකුත් කිරීමක් බවයි. නිල නිවේදන නිකුත් කිරීමක් යනු බලය සහිත කණ්ඩායමක් විසින් සිදු කරන්නක් වන අතර, එය ප්‍රශ්න කිරීමේ හැකියාවක් නැත. එවැනි නිල නිවේදනවලට වැඩි ආධිපත්‍යයක් ඇත. එනම්, දැනුම ඇති යැයි සිතන අය දැනුම නැති යැයි සිතන අයට දැනුම ලබා දීමක් මෙහිදී සිදුවේ. මේ ක්‍රියාවලිය තුළ  ‘අනෙකා’ නැතහොත් ශිෂ්‍යයා මුග්ධයෙක් බවට පත්වෙයි. මේ පීඩාව තුළින් නිර්මාණය කරන අධ්‍යාපනය තුළ, අධ්‍යාපනය මෙන්ම දැනුම ද ප්‍රශ්න කළ නොහැක. ෆ්රෙයිරේ කියන ආකාරයට ගුරුවරයා ස්ථානගත වන්නේ, ශිෂ්‍යයාට ප්‍රතිවිරුද්ධවයි. අධ්‍යාපනය ඇරඹිය යුත්තේ ගුරුවරයා හා ශිෂ්‍යයා අතර පවතින ප්‍රතිවිරෝධතා සමනය කරගැනීමෙන් මිසක ප්‍රතිවිරෝධතාවයේ අතුරු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නොවේ. නමුත් ශිෂ්‍යාට වඩාත් අක්‍රිය වන දැනුම තැන්පත් කිරීමේ ක්‍රමවේද හරහා මෙම ප්‍රතිවිරෝධතා විසඳිය නො හැක.

මීට උදාහරණයක් ලෙස ලංකාවේ ඉතිහාසය ඉගැන්වීම පෙන්වා දිය හැකිය. පාසල් ඉතිහාස ඉගැන්වීම පදනම්ව ඇත්තේ,  මහාවංශය පදනම් කරගෙනයි. එහිදී, පාසල්වල උගන්වන ඉතිහාසය ‘සිංහල-බෞද්ධ’ ඉතිහාසයක් පමණක් නොව, එය රජවරුන්ගේ සහ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ද ඉතිහාසයකි. මේ ඉතිහාසය තුළ අනෙකුත් ප්‍රජාවන් පසෙකට තල්ලු වී ඇති අතර, ඔවුන්ගේ ඉතිහාස රටේ ඉතිහාසය තුළ අඩංගු බවට පිළිගැනෙන්න නැත. එමෙන්ම, ඉතිහාසය පාසල් පද්ධතිය තුළ  ඉගැන්වෙන්නේ, එය  ස්ථිතික මෙන්ම ‘පරම සත්‍යයක්’ ලෙසයි. එවැනි පසුබිමක් තුළ, ශිෂ්‍යයාගේ ජීවන ඉතිහාස, ඉතිහාස ලෙස ගණන් නොගැනෙන අතර, රාජ්‍ය විසින් පවත්වාගෙන යන අධිපතිවාදී මතවාදයට අවශ්‍ය ඉතිහාසය පමණක් පරම සත්‍ය ලෙස පාසල් තුළ උගන්වනු ලැබෙයි. ඒ අනුව, වෙනත් ඉතිහාස අහෝසි කර දමන අතරම, ඉතිහාසය පරම සත්‍යයක් වන්නේ ඇයි ද යන්න ප්‍රශ්න කිරීමේ හැකියාව ද අහෝසිකර දමයි.

සක්‍රීය ශිෂ්‍යයා

මෙම බැංකුකරණ, නැතහොත් දැනුම තැන්පත් කරන අධ්‍යාපනය හරහා ශිෂ්‍යයින්ගේ නිර්මාණාත්මක හැකියාව අඩු කරයි.  නැත්තම් එය අවලංගු බවට පත්කරයි. එමෙන්ම පීඩකයාගේ උනන්දූන්වලට අනුව වැඩ කිරීමට ශිෂ්‍යයා පොළඹවයි. නමුත් මීට ප්‍රතිපක්ෂ ලෙස ෆ්රෙයිරේ  යෝජනා කරන්නේ, ශිෂ්‍යයින් අක්‍රීය නොවිය යුතු බවයි. සම්පූර්ණ නිදහස ලබාදෙන අධ්‍යාපනයක් වන්නේ, ශිෂ්‍යයා ක්‍රියාකාරීව සහභාගී වන අධ්‍යාපනයකි. පවතින පීඩකයාගේ උනන්දුවලට අනුව වැඩකරන බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය මඟින් නිපදවනු ලබන්නේ විචාර පූර්වකව යමක් දෙස නොබලන, යමක් ප්‍රශ්න නොකරන ශිෂ්‍ය ප්‍රජාවකි. මොවුන් අවනත පුරවැසියන් බවට පත් වෙයි. මෙසේ නිපදවන දැනුම සමහර විට ශිෂ්‍යයාගේ පැවැත්මෙන් සම්පුර්ණයෙන්ම ව්‍යුක්ත දැනුමකි. 1943  කන්නංගර වාර්තාවේ (Report of the Special Committee on Education) මේ හා සමාන උදාහරණයක් සඳහන් වෙයි. එනම් බලය එක ලක්ෂයක කේන්ද්‍ර ගතවී ඇති පද්ධතියක ඉගෙනුම සිද්ධ වෙන්නේ ඒ මොහොතේ සිටින පාලකයන්ගේ උවමනා එපාකම් අනුව බව  කන්නන්ගර වාර්තාව සඳහන් කරයි. කන්නන්ගර වාර්තාව තව දුරටත් අවධාරණය කරන්නේ හත[SP1]  ආකාර අධ්‍යාපනයක් වෙනුවට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී  අධ්‍යාපනයක් ඇති විය යුතු බවයි. කන්නන්ගර වාර්තාව සම්පූර්ණයෙන් ම ෆ්රෙයිරේ ගේ  අදහස හා එකඟ වන බව මම මෙයින් අදහස් නොකරමි. නමුත් වර්තමානය හා සසඳා බලන කල 1943 වැනි කාලයක සම්පාදනය වුණු කන්නන්ගර වාර්තාව වඩා ප්‍රගතිශීලී බව මගේ අදහසයි. මෙම බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයේදී ශිෂ්‍යයාගේ පසුබිම නොසළකා හැරෙන අතර, ඔහුට/ඇයට එම ඉගෙනුමට සක්‍රීයව දායක වෙමින්, එම දැනුම විචාරාත්මක ලෙස ප්‍රශ්න කරමින්, පවතින ව්‍යුහය ප්‍රගතශීලී ලෙස වෙනස් කිරීමේ හැකියාවක් ලබා දෙන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට පවතින ක්‍රමයට අනුගත වෙමින්, පවතින ක්‍රමය  වෙනුවෙන් වැඩ කරන ලෙස ශිෂ්‍යයාගෙන් ඉල්ලා සිටියි.

වතමාන රජය බලයට පත්වීමේදී දුන් ප්‍රධාන පොරොන්දුවක් වූයේ ‘විනය ගරුක’ සමාජයක් බිහි කිරීමයි. එනම්, අධිරාජ්‍යවාදීන් රටවල් ආක්‍රමණය කිරීමේදී ‘ශිෂ්ටකරණයේ’ පොරොන්දුව දුන්නාක් ලෙසම, මේ රජය පත්වීමේදී ලබාදුන් පොරොන්දුව වූයේ තමන් විසින් ‘විනය ගරුක’ රටක් බිහි කරනු ඇති බවයි. මේ විනය ලෙස අදහස් කරන්නේ ප්‍රශ්න කිරීමකින් තොරව බලය ට අවනතවන සමාජයකි. එවැනි පොරොන්දුවක් සහිතව රජයකට බලයට පත්විය හැකි වන්නේ ප්‍රශ්න නොකිරීම උත්කර්ෂයට නඟා ඇති සමාජයක් සහ අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් තුළයි.

මෙම බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය ක්‍රියාත්මක වන්නේ, අමානුෂිකකරණය සඳහායි.  තමා සහභාගී වන්නේ, තමාගේ යතාවට, නැතහොත් තමා ජීවත්වන ආකාරය ට ප්‍රතිවිරුද්ධ දෙයක් තමා තුළ තැන්පත්කර ගැනීමට බව ඔවුහූ නොදනිති.  සවිඥානිකව මෙන්ම අවිඥානිකවත්, පුද්ගලයා බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයේ සහභාගී වෙයි.  තමාත් පීඩකයාගේ ව්‍යාපෘතියේ කොටසක් බවට පත්වූ විට පුද්ගලයා එම බැංකුකරණ අධ්‍යාපන ක්‍රියාවලිය තුළ සවිඥානිකව සහභාගී වෙයි. ඉතාම  මෑත කාලීන සහ අපිට සමීප උදාහරණයක් ලෙස ‘වියත්මග’ දැක්විය හැකියි. එනම්, පාලකයාගේ පීඩාකාරී බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය තුළ වියත්මග සක්‍රීයව සහභාගී විය. ඇතැම් අවස්ථාවලදී, පුද්ගලයා අවිඥානිකව  බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය තුළ සහභාගී වෙයි. එසේ නොදැනුවත්ව සහභාගී වන්නේ, තමුන් බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය අභ්‍යන්තරීකරණය කරගත් විටයි.

ජීවත් විය යුත්තේ කෙසේද යන්න  උගන්වනවා වෙනුවට, ශිෂ්‍යයා දැනටමත් ජීවත් වන්නේ කෙසේ ද?

තමුන් ජීවත්වෙන යතාර්තය සහ විධිමත් අධ්‍යාපනය මගින් කියාදෙන්නා වූ යතාර්ථය අතර තිබෙන ප්‍රතිවිරෝධය කාලයත් සමඟ ශිෂ්‍යයා අවබෝධකර ගනියි.  නමුත් ෆ්රෙයිරේ යෝජනා කරන්නේ, මෙය අවබෝධ වන තෙක් අපිට බලා සිටිය නොහැකි බවයි. පවතින තත්ත්වය (බොහෝ විට මෙය පීඩාකාරී වේ) ගැන දීර්ඝ කාලීනව පවතින සවිඥානිකත්වය සහ එය වෙනස් කිරීම ට ක්‍රියා කිරීම පිළිබඳ ෆ්රෙයිරේ අදහස් ඉදිරිපත් කළේය. එහිදී බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයෙන් වෙනස්ව, මානුෂීය සහ විප්ලවවාදී ගුරුවරයා ජනතාව සහ ශිෂ්‍යයින් සමඟ සිට ගත යුතු බව ෆ්රෙයිරේ ගේ අදහස විය. එහිදී ගුරුවරයා ශිෂ්‍යයා සමඟ ඉගෙන ගන්නා කෙනෙක් බවට පත්විය යුතුයි. එසේ කළ හැකි වන්නේ, සන්නිවේදනය තුළින්  මිසක නිල නිවේදන නිකුත් කිරීමෙන් නොවෙයි. ඒ අනුව ගුරුවරයා  ශිෂ්‍යයාගේ එදිනෙදා ජීවිතය සහ පැවැත්ම පිලිබඳ දැනුම ශිෂ්‍යයාගෙන් ඉගෙන ගනියි. උදාහරණ ලෙස, ධීවර ප්‍රජාවක දරුවෙකු ජීවත්වීමෙන් ම ලබාගන්නා  දැනුමක් පවතියි. එම දැනුම අධිපතිවාදී අධ්‍යාපනය විසින් දැනුමක් ලෙස වටහා ගෙන නොමැත. එම දැනුම  ‘දැනුමක්’ ලෙස නොසලකනු ලබයි. එනමුත්, එයත් දැනුම් පද්ධතියකි. ඒ හරහා අධිපතිවාදී දැනුම, නැතිනම් පවතින බලය ප්‍රශ්න කරනු ලබයි. දැනුමේ ධුරාවලි නැතිකර දමයි. එනම්, ජීවත් විය යුත්තේ කෙසේද යන්න  උගන්වනවා වෙනුවට, ශිෂ්‍යයා දැනටමත් ජීවත් වන්නේ කෙසේද කියා ඔහුගෙන් හෝ ඇයගෙන් ඇසීම සහ ඒ දැනුම පවතින පද්ධතිවලට නිරාවරණය වීම මෙහිදී අපේක්ෂා කරයි. ෆ්රෙයිරේ යෝජනා කරන අධ්‍යාපන ක්‍රමයට ප්‍රතිපක්ෂ ලෙස, බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයෙන් සිදුවන්නේ, ශිෂ්‍යයා සම්පුර්ණ මානවයෙකු වීමේ හැකියාව, එනම් තමා තුළ දැනටමත් පවතින ජීවත් වීමේ දැනුම අහෝසිකර දැමීමයි. ඒ වෙනුවට පීඩකයා විසින් දැනටමත් ස්ථාපිත කර තිබෙන ධුරාවලිගත ව්‍යුහයක ශිෂ්‍යයා ස්ථානගත කිරීම සිදුවෙයි.  බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය සිතන්නේ, ශිෂ්‍යයා සිතීමට නොහැකි වස්තුවක් ලෙසයි. ඒ නිසා ඔවුන්ව පිරවිය යුතු යයි බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය විසින් උපකල්පනය කරයි. එනම්, සිසුන්ට ලෝකයක් නොමැති බව, නැත්තම් සිසුන් ලෝකයේ නොපවතින බව උපකල්පනය කිරීමයි.

බැංකුකරණ අධ්‍යාපනය විසින් සිදු කරන්නේ පවතින පීඩාකාරී ක්‍රමයට අනුගත විය හැකි ශිෂ්‍යයින් නිර්මාණය කිරීමයි. එනම්,  පවතින පද්ධතිය තුළ සාර්ථකවීමට නම්, ශිෂ්‍යයා එම වෙළඳපොල විසින් ඉල්ලා සිටින ඉල්ලීමට එකඟ විය යුතුයි. එබැවිනි ගම සමඟ පිළිසඳරකදී ජනාධිපති තුමා දරුවෙකුට කියන්නේ,  දේශපාලන විද්‍යාව කිරීමෙන් පලක් නොමැති බව.  ඒ වෙනුවට, යම් ඉල්ලුමක් ඇති විෂයක් කළයුතු බව ජනාධිපතිගේ යෝජනාවයි. එනම්, රටේ නායකයා දරුවන්ගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ,  පවතින පීඩාකාරී ක්‍රමය විසින්, වෙළඳපොළ විසින් ඉල්ලා සිටින දෙයක් ඉගෙන ගත යුතු බවයි.  නිර්මාණාත්මක පරිපූර්ණ  මනුස්සයෙක් බිහි කිරීම  එතුමාගේ යෝජනාව නොවෙයි.

අධ්‍යාපනය මිලිටරිකරණය

මෙයිනුත් එහා ගොස්, වර්තමානය වනවිට, ලංකාවේ අධ්‍යාපනය මිලිටරිකරණය කිරීමේ වෑයමක් පවතියි.  උදාහරණ ලෙස, කොතලාවල පනත හරහා සිද්ධ වෙන්නේ කුමක්ද? කොතලාවල පනතට පක්ෂව එක ඇමතිවරයෙක්ගේ ප්‍රකාශයකට අනුව, වෙන රජයේ විශ්ව විද්‍යාල මෙන් නොව, මේ විශ්ව විද්‍යාලයේ පෙළපාලි විරෝධතා නැති බවත්, එබැවින් ඊට විරුද්ධ නොවිය යුතු බවත් පවසන ලදී. එයින් ප්‍රකාශ වන්නේ, රජයේ විශ්වවිද්‍යාලවලට වඩා දැඩි ලෙස විනයගත කරනලද සමාජයක් කොතලාවල විශ්වවිද්‍යාලය හරහා බිහිකරන බවයි. එනම්, ප්‍රශ්න කිරීම්වලට ඉඩක් නැති අධ්‍යාපනයක් බිහි කරන බවයි. බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයක් වූ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනයත් අභිබවා ගොස්, අධ්‍යාපනය මිලිටරිකරණය කිරීම බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයේ අතිශය භයානක අන්තයකට යාමක් ලෙස  හඳුනාගත හැකිය. මෙවැනි මිලිටරිකරණය වූ බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයක අරමුණ, ප්‍රශ්න නොකරන පුරවැසියන් බිහි කිරීමයි. එනම්, ‘විනය’ යන පුළුල් සහ ජනප්‍රිය තලයේදී ‘ප්‍රගතිශීලී’ අර්ථයක් ජනනය කරන වචනයට මුවාවී, ඉතාම බරපතල ආකාරයේ පාලනයක් පිළිගන්නා පුරවැසියන් පිරිසක්  නිර්මාණය කිරීමයි. මෙසේ විනයානුගත කරනලද අධ්‍යාපනයක් හරහා නිර්මාණශීලි සහ විචාරශීලි පුරවැසියන් බිහි නොවනු ඇත. මෙහිදී සිදුවන්නේ, සියලු ආකාර ඉගෙනුම් හෝ අධ්‍යාපනය මිලිටරි කොන්දේසි යටතේ ස්ථාපිත කිරීමයි.

ප්‍රශ්න නැඟීමේ (problem  posing) අධ්‍යාපන ක්‍රමය.

බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයට ප්‍රතිපක්ෂ ලෙස ෆ්රෙයිරේ යෝජනා කරන්නේ,  ප්‍රශ්න නැඟීමේ (problem  posing) අධ්‍යාපන ක්‍රමයකි. එනම්, කිසිවෙකු අනෙකාට උගන්වනවා හෝ  කෙනෙක් තනියම ඉගෙන ගන්නවා නොවෙයි. ඒ වෙනුවට මිනිසුන් එකිනෙකාට උගන්වයි. එනම්, ප්‍රශ්න කරමින් එකිනෙකාගෙන් ඉගෙන ගැනීමයි. එහිදී බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයේ තිබූ ‘කතන්දර කීමේ,’ නැතහොත් ආඛ්‍යාන ආකාරයේ ඉගැන්වීමෙන් වෙනස්ව ‘cognitive,’ නැතහොත් අවබෝධය සහිත/ඥානාත්මක අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් යෝජනා කෙරෙයි. එනම්, දැනුම නිර්මාණය කිරීමේ පටන් දැනුම බෙදා හදා ගැනීම දක්වා අවබෝධාත්මක/ඥානාත්මක අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් යෝජනා කෙරෙයි. එහිදී, ගුරුවරයා යමක් උගන්වන අතර, ශිෂ්‍යයා ප්‍රශ්න නඟමින් ඔහුගේ/ඇයගේ දැනුම ගුරුවරයා සමඟ බෙදා ගන්නා අතර, ගුරුවරයා ද තම දැනුම වෙනස් කරගනිමින්, එය ප්‍රතිසකස් කරගනියි. ඒ අනුව ශිෂ්‍යයා තවදුරටත් අධ්‍යාපනය තුළ කීකරු/හීළෑ අයෙකු පමණක් නොවෙයි. ඒ වෙනුවට, ඔවුන් ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපනය තුළ සක්‍රීයව සහභාගී වෙයි. ඇත්තෙන්ම, පරමාදර්ශී විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයකින් බලාපොරොත්තු වෙන්නේ මෙවැනි දෙයකි. එහෙත් අවාසනාවන්ත ලෙස විශ්වවිද්‍යාල තුළ මේ කියන ආකාර අධ්‍යාපනයක් සිදු වන්නේ  ඉතා අල්පවයි. ඒ වෙනුවට විශ්වවිද්‍යාල තුළත්  බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයක් ක්‍රියාත්මක වෙයි. වර්තමාන විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය තුළින් සිදු කරන්නේ, පවතින බල ධුරාවලි ප්‍රශ්න කිරීමට වඩා, ඒ ධුරාවලි තවදුරටත් ස්ථාපිත කිරීමයි. උදාහරණ ලෙස, මිනිසුන් තමුන් කියවා ඇති පොත් ප්‍රමාණය නිතරම ප්‍රකාශ කරනවා, මෙන්ම ඒ පොත් සමඟ තමන් ද සිටින පින්තූර නිතර සමාජ මාධ්‍ය තුළ අන්තර්ගත කරයි.  ඒ තුලින් සමාජ ප්‍රාග්ධනයක් නිර්මාණය කරන අතර, ඒ හරහා ‘ඔබට වඩා මම දන්නවා’ යන අදහස සමාජගත කරයි. එවිට, සාක්ෂරතාව නොමැති  ගොවියෙක් හෝ කම්කරුවෙක් සහ මේ කියන බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයේ ඉහළටම ගිය අයෙක් අතර විශාල පරතරයක් නිර්මාණය වෙයි. එනම්, ගොවියාගේ දැනුම, දැනුමක් ලෙස දකින්නේ නැත.  ඒ දැනුම තුළින් අපත් අනෙත් අයත් ඉගෙන ගතයුතු බව අවබෝධ කරගන්නේ නැත. නමුත් ෆ්රෙයිරේ ගේ ක්‍රමය තුළ ගොවියාගේ දැනුමත්, ඔහුගේ/ඇයගේ භාෂාවත් අධිපතිවාදී දැනුම් පද්ධතිය තරම් ම වැදගත් වෙයි. පීඩාකාරී ධුරාවලීන්වලින් මිදිය හැකි වන්නේ, එවන් විකල්ප අධ්‍යාපන තුළිනි.

අවසානය

අධ්‍යාපනය යනු අධිපතිවාදී අධ්‍යාපනය පමණක් නොවෙයි. අධ්‍යාපනය යනු, විවිධ පුද්ගලයින් ලෝකය තුළ ජිවත්වන ආකාර පිලිබඳ දැනුමයි. නමුත් වර්තමානයේදී සිදුව ඇත්තේ, වෙළඳපොල බලවේග අනුව, එක සමාජ පන්තියක හෝ පැලැන්තියක පැවැත්ම උදෙසා අධ්‍යාපනය නිපදවා නඩත්තු කිරීමයි. මෙවැනි අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් ප්‍රශ්න කළ යුතුය. මෙම ලිපියෙන් උත්සාහ කරන ලද්දේ, විචාරශීලි නොවන පුරවැසියන් බිහිකරන අධ්‍යාපනයේ ඇති ගැටලුව එනම්, ෆ්රෙයිරේ සඳහන් කරන ආකාරයට, බැංකුකරණ අධ්‍යාපනයේ  ඇති ගැටලුව ප්‍රශ්න කිරීම සහ ඒ වෙනුවට ප්‍රශ්න නඟන සහ ගුරුවරයාත් ශිෂ්‍යයාත් එකිනෙකාගෙන් ඉගෙන ගන්නා අධ්‍යාපන ක්‍රමයක අවශ්‍යතාව පෙන්වා දීමයි.


Total
1
Shares
Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

ලාංකේය නර්තනය තුළ ගොඩ නැගෙන ස්ත්‍රිය පිළිබද දෘශ්ටිවාදී පසුබිම සහ චන්න විජෙවර්ධනගේ නර්තන භාවිතය

~  පියුමි   වාසනා, සිරිසීවලී මහා විද්‍යායලය, පානදුර (චායාරූප චන්න උපුලී නර්තනායතනයේ අනුග්‍රහයෙනි) අද්‍යතන ශ්‍රී ලංකාව තුළ  ස්ථාපිතව ඇති පුරැශ-මූලික දෘශ්ටිවාදය සහ ධනවාදයේ  අවශ්‍යතාවයනට අනුව “ස්ත්‍රිය” සකස් කොට තිබේ. ස්ත්‍රී ශරීරය, ස්ත්‍රී පැවතුම්, ස්ත්‍රී ආකෘතිය, ස්ත්‍රිය කියවීම, ස්ත්‍රී සමාජ භාවය යන සියල්ල, පුරැෂ-මූලික දෘශ්ටිය සහ ධනවාදයේ යෙදවීම් මත තීරණය වී තිබේ. ලංකාව තුළ පැවත එන ස්ත්‍රී සමාජ භූමිකාව කර්මකාරකයක් (object) බවට පත් කිරිමට එයට හැකිවි තිබේ. ධනවාදී පාරිභෝජන ක්‍රමය තුළ ස්ත්‍රිය හා ස්ත්‍රී ශරීරය ශෲංගාර-පූර්ණ…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

ලංකාව තුළ චීන සමාගම් වල මැදිහත් වීම සුළු කොට තැකිය හැකිද?

පවිත්‍රා ජයවර්ධන,කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය – අප  ජීවත් වන්නේ ලෝක පර්යාය (world order) යම්කිසි ආකාරයක සංක්‍රාන්තියක තිබෙන මොහොතකයි. සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව  බිඳවැටීමෙන් පසුව ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පර්යායක් ලෝකයේ ඇති කිරීම්ට ඇමරිකාව ප්‍රමුඛ බටහිර කඳවුර දැඩි ව්‍යායාමයක නිරත විය.  කෙසේ නමුත් අද වන විට ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කදවුර දැඩි අර්බුදයක සිටින බව පැහැදිළිය.  ඇමරිකාව වැනි රාජ්‍යයකම ට්‍රම්ප්  වැනි අන්ත දක්ෂිණාංශික නායකයෙක් පත්වීම, මහත් බලාපොරොත්තු ඇතිව සකස් වූ යුරෝපා හවුලෙන් බ්‍රිතාන්‍ය  ඉවත් විය යුතු බව බ්‍රිතාන්‍ය ජනයාම තීරණය කිරීම වැනි සරල නිදර්ශන…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

සමාජ-දේශපාලනික අභියෝග හමුවේ විශ්වවිද්‍යාලවල සමාජ වගකීමේ ස්වභාවය [1]

~ සසංක පෙරේරා (මෙම ලිපිය 2014 වසරේ ඉදිරිපත් කළ දේශනයක සිංහල පිටපත වේ. මුල් දේශනයේ සිට අද වන විට බොහෝ කලක් ඉක්ම ගොස් තිබුනද, එහි ඉදරිපත් කර තිබු අදහස්වල තත්කාලීන වලංගුතාවය සලකා, විශ්වවිද්‍යාල පිලිබඳ අපගේ කෙටි ලිපි මාලාවේ කොටසක් වශයෙන් නැවත පලකරන්නට සංස්කාරක මණ්ඩලය තීරණය කර ඇත) (ඉහල චායාරූපය: පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය; සුනන්දා ප්‍රේමසිරි, සිංහල අංශය, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය) උපකුලපතිතුමනි, පීඨාධිපතිතුමනි, මිත්‍රවරුනි; ඔබ සැමට සුභ උදෑසනක් වේවා. මීට කලකට ඉහතදී කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ ශාස්ත්‍ර පීඨයේ පීඨාධිපතිතුමා මා වෙත…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ විද්‍යා සම්ප්‍රදාය තුළ රචනය හා ප්‍රකාශනය

~ සසංක පෙරේරා, දකුණු ආසියානු විශ්වවිද්‍යාලය (මේ රචනය ‘සෝසියෝ ටෝක්ස්’ යූ ටියුබ් නාලිකාව සඳහා කළ අදහස් දැක්වීමේ ලිඛිත පිටපතයි. එහි ශ්‍රව්‍ය පඨිතයට මෙතැනින් පිවිසිය හැක) ආයුබෝවන්. මට මේ වෙලාවේ අවශ්‍ය ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට පවතින සමාජ විද්‍යා සම්ප්‍රදාය තුළ රචනය හා ප්‍රකාශනය කියන ක්‍රියාවලීන් පවතින අකාකාරය ගැන යමක් කියන්නයි. ඒ, මීට පෙර මම කරපු අදහස් දැක්වීමේදී මතුවෙච්ච ‘රචනය’ කියන කාරණය පිළිබඳව වැඩි දුර සාකච්චා කිරීමේ අදහසින්. ඒත් රචනය හා ප්‍රකාශනය සම්බන්ධයෙන් කතා කරන කොට, සමාජ හා…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

තාක්ෂණික දියුණුව සමග ගබ්සාවේ දිශානතිය සහ එහි සමාජයීය පැතිකඩ  

~ පූර්ණිමා ගමගේ,  ආර්ථික විද්‍යාව පිලිබද ශාස්ත්‍රවේදී උපාධි අපේක්ෂිකා, රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලය (කාටූනය: ගිහාන් ඩි චිකේරා) වර්තමානය වන විට තාක්ෂණය ලෝකයේ සියලුම අවකාශ අතික්‍රමණය කරමින්, සිය ආධිපත්‍යය පතුරවමින් සිටී. වයස් භේදයකින් තොරව තාක්ෂණික ව්‍යාප්තිය සිදුවත්ම, තාරුණ්‍යය සීග්‍ර වේගයකින් එයට නතු වෙමින් පවතින යුගයක, සමාජය කෙරෙහි ඉන් ඇතිවන ප්‍රතිවිපාක කෙලෙසින් වේ දැයි පූර්ව නිගමනයකට, පූර්ව කථනයකට එළැඹීම ඉතා දුෂ්කර කාර්යයකි. තාරුණ්‍යයට තාක්ෂණය සමීපවීමත් සමග දෛනික කටයුතුවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් තාක්ෂණය උපයෝගී කරගනිමින්  සිදුකර ගැනීමට වත්මන් මානවයා උත්සාහ කරයි.…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

විධිමත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර, ජාත්‍යන්තර සබදතා පිළිබද ශාස්ත්‍රීය රචනාකරණය සහ නිර්මාණ සාහිත්‍යයේ අනාගතය

~ සසංක පෙරේරා, දකුණු ආසියානු විශ්වවිද්‍යාලය තත්කාලින ශ්‍රී ලංකාවේ සිට ඉන්දියාවේ හා නේපාලයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන වෙත වන්දනාවේ යන පිරිස් පිළබද පර්යේෂණයක් මා 2017 දී පමණ සැලසුම් කර, 2018 අග භාගයේ පමණ සිට ක්‍රියාත්මක කලෙමි.  මාගේ උනන්දුව වූයේ එම චාරිකා මගින් ජාත්‍යන්තර දේශ සීමා සහ දකුණු ආසියාව පිළිබද තත්කාලීන භූ-දේශපාලනික තේරුම්ගැනීම යම් ලෙසකින් වෙනස් ආකාරවලින් අර්ථ දැක්වීමට හැකිද යන්න සොයා බැලීමය. මාගේ ගවේෂණය තත්කාලීන වන්දනා ගතිකත්වයන් වෙත යොමු වී තිබුනද, යටත් විජිත යුගය දක්වාද පර්යේෂණය යොමු…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

වීර අලකේශ්වරගේ ශෝකාන්තය: අතීතයෙන් ලැබෙන සංඥා

~ සසංක පෙරේරා, සමාජ විද්‍යා අංශය, දකුණු ආසියානු විශ්වවිද්‍යාලය මා උසස් පෙළ පංතිවල ඉගෙනගන්නා කාලයේ, මට සිංහල බස ඉගැන්වූ  ගුරුතුමා කෝට්ටේ යුගයේ දී චීන නාවික අද්මිරාල්වරයෙයෙකු විසින් ලාංකේය පාලකයෙකු පැහැරගෙන යෑම පිළිබඳ කථාවක් අපට විස්තර කළ ආකාරය මට තවමත් මතකය. එනමුත් එය ඔහුගේ පන්තියේ විෂය කරුණුවල කොටසක් නොවීය. එනමුදු, හොඳින් පොතපත කියවූ පුද්ගලයෙකු වූ නිසා ඔහු මේ කතාව මැනවින් දැන සිටි අතර, එමගින් ඔහුට අවශ්‍ය වූයේ බලය හා දේශපාලන ඇඟිලිගැසීම් පිළිබඳ අපට කරුණු දැක්වීමටය.  මේ…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

සාහිත්‍ය සම්මාන, ඇගැයීමේ වතාවත් හා ශ්‍රීලාංකේය ඉංග්‍රීසි නිර්මාණාත්මක රචනාකරණය

සසංක පෙරේරා, දකුණු ආසියානු විශ්ව විද්‍යාලය, නව දිල්ලිය – (සටහන: මේ ලේඛණය 2016 ග්‍රේශන් සම්මාන පිළිගැන්වීමේ උත්සවයේදී 2017 මැය 27 දා කොළඹ බණ්ඩාරනායක සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේදී කළ කතාවේ වඩාත් දීර්ඝ සංස්කරණයේ සිංහල පරිවර්තනයයි. ) විනිශ්චයකරුවන් මුහුනපෑ ගැටලුවසර 2016 සදහා පිරිනමණ ග්‍රේෂන් සම්මාණයේ විනිශ්චයකරුවන් වශයෙන් සම්මාන සඳහා ඉදිරිපත් කර තිබූ රචනා පිළිබඳ තීරණ ගැනීමේදී මුහුණ පෑ ගැටළු පිළිබඳ කතා කිරීමේදී මා මේ අදහස් ඉදිරිපත් කරන්නේ මා සමග කටයුතු කළ අන් විනිසුරුවන් දෙදෙනා වන චන්දන දිසානායක හා රුහානි…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

නන්දන වීරසිංහගේ කවිය සහ ශ්‍රී ලාංකේය විචාර පර්ශද

~ දර්ශන අශෝක කුමාර මා අතිශයින් ගරු කරන යුග කාරක කවියෙකු වන නන්දන වීරසිංහයන්ගේ කවි පිළිබඳ කථා බහ කෙරෙන මාර්ගගත සංවාදයකට පසුගිය දා මා සහභාගී වූයේ කරුණු කිහිපයක් පිළිබඳ අවධානය යොමු කරමිනි. එකක් නම්, නන්දන වීරසිංහයන්ගේ කවි තවත් පිරිසක් හඬ ගා කියනු ඇසීමෙන් ලැබෙන තෘප්තිය විඳීමටය. දෙවැන්න නම්, ලංකාවේ කවිය සම්බන්ධයෙන් පවතින විචාරාත්මක තලය කුමක්දැයි යන්න පිළිබඳ විමසීමක් කර බැලීමටය.   ලංකාවේ විචාරාත්මක කියැවීම් සම්බන්ධයෙන් මට නැවත වරක් ඇති වූයේ අපේක්ෂා භංග වූ හැඟීමකි. මෙම…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට

රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලවලට පහරදීම: ඉන්දියාවේ අනාගතය උකසට නොතබන්න

දීපක් නයියර් – ආර්ථිකවිද්‍යාව පිලිබඳ සේවාසම්මානිත මහාචාර්යජවහර්ලාල් විශ්වවිද්‍යාලය පරිවර්තනය:අනුෂ්කා කහඳගමගේදකුණු ආසියානු විශ්වවිද්‍යාලය (තත්කාලීනව විශ්වවිද්‍යාල තුළ, විශේෂයෙන් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය සහිතව සිදුවන ප්‍රචණ්ඩත්වය, ඉන්දියාවේ ප්‍රභල දේශපාලනික වාදවිෂයක් බවට පත්ව තිබේ. මේ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ එක් අරමුණක් වී ඇත්තේ එකී ආයතන තුළ සාම්ප්‍රදායිකව සිදු වූ විචාරශීලි කතිකාව හා දේශපාලනික විවේචනය පාලනය කිරීමය. එනමුත් මේ තත්වය සමස්ථ දකුණු ආසියාතික කළාපයටම පොදු තත්වයක් වන අතර, යම් මට්ටම්වලින් ඉන් බැහැර ප්‍රදේශවලද දැකගත හැක. දැනට ඉන්දියාවේ සරසවි තුළ සිදුවන ශිෂ්‍ය මර්දනය පෙන්වා දෙන මෙම…
වැඩි විස්තර පරිශීලනයට